Zoeken

Kinderwens en anticonceptie bespreken

Of je nu werkt in de zorg of het sociale domein, jij kunt onbedoelde zwangerschappen helpen voorkomen door mensen meer regie te geven over het al dan niet krijgen van kinderen. Niet iedereen is bewust bezig met de eigen kinderwens, en met het risico op zwangerschap bij seks. Als iemand op dit moment echt geen kind wil, is dat een motivatie om anticonceptie te gebruiken. Dat geldt niet alleen voor vrouwen, maar ook voor mannen.

Op deze pagina lees je:

  1. Tips voor een gesprek over kinderwens en anticonceptie
  2. Tips voor effectieve anticonceptiecounseling

1. Tips voor een gesprek over kinderwens en anticonceptie

Onderzoek of iemand een kinderwens heeft, welke betekenis diegene geeft aan het krijgen van kinderen en wat voor hem of haar de gewenste omstandigheden zijn voor het krijgen van een kind. Ga niet uit van je eigen waarden en normen over het krijgen van kinderen.

  • Vraag of iemand zich wel eens zorgen maakt over het risico op onbedoelde zwangerschap, en wat zij of hij zou doen als dit het geval zou zijn?
  • Informeer over de risico’s van penis-in-vagina seks. Voor sommige mensen is het lastig om de consequenties van onbeschermde (penis-in-vagina) seks te overzien, of ze schatten de risico’s te laag in: ‘Het is altijd goed gegaan’, ‘Ik weet wanneer ik vruchtbaar ben’, ‘Vrouwen gebruiken altijd anticonceptie’.
  • Onderzoek welke kennis iemand al heeft over anticonceptie. Niet iedereen weet welke methoden er zijn en hoe ze werken.
  • Er bestaan veel mythes of misverstanden rondom anticonceptie. Heeft iemand onjuiste ideeën of twijfel je of bepaalde ideeën kloppen? Kijk samen wat betrouwbare informatie is op Sense.info (voor jongeren) en Seksualiteit.nl (voor volwassenen), hier staat ook de anticonceptiekeuzehulp. Dit is tevens een goede voorbereiding op het counselinggesprek met een arts.

De meeste jongeren willen op jonge leeftijd nog geen kind. Ze willen eerst hun opleiding afmaken, hebben vaak nog geen vaste of stabiele relatie, geen eigen woning en onvoldoende inkomen. Maar niet alle jongeren denken daar bewust over na en nemen maatregelen om hun kinderwens uit te stellen. Goed als jij ze laat nadenken over hun kinderwens.

Bekijk de brochure Individuele counseling kinderwens en anticonceptie

Voor mensen in kwetsbare omstandigheden met multi problematiek is er het programma Nu Niet Zwanger, dat inmiddels in veel gemeenten draait. Dit programma is gericht op het proactief bespreken van kinderwens, opdat cliënten een meer bewuste en geïnformeerde keuze maken over kinderen krijgen. Vaak zijn deze mensen al in beeld bij de hulpverlening, denk aan (potentiële) ouders die dak- en thuisloos zijn, een verstandelijke beperking hebben, sociaal geïsoleerd, verslaafd zijn of psychiatrische problemen hebben, in de prostitutie zitten of meervoudige problemen hebben. Lees meer over Nu Niet Zwanger in deze factsheet en op www.nunietzwanger.nl.

In zogenoemde krachtwijken komen onbedoelde zwangerschappen vaker voor. Praktische tips en handvatten voor ondersteuning bij kinderwens en anticonceptie in krachtwijken (maar ook daarbuiten heel bruikbaar) vind je in deze leaflet.

Heb je te maken met mensen die geen Nederlands spreken? Op Zanzu.nl is in 17 talen informatie te lezen en te beluisteren over  seksuele gezondheid. De informatie en afbeeldingen op Zanzu.nl zijn bovendien cultuursensitief.

Ook voor jou als professional kan Zanzu.nl een handige tool zijn om een gesprek aan te gaan over seksuele gezondheid met iemand die de Nederlandse taal niet spreekt. Op je eigen scherm kun je het Nederlands naast een andere taal zetten.

Heb je te maken met nieuwkomers uit niet-westerse landen? Lees meer over het ondersteunen van deze groepen.

Na een bevalling is het mogelijk om snel weer zwanger te raken, wat meestal niet de wens is. Bovendien moet het lichaam eerst herstellen. Soms wordt gedacht dat het geven van borstvoeding bescherming biedt tegen zwangerschap. Dit is alleen onder stricte voorwaarden het geval. Daarom is het verstandig al voor of na de geboorte van een kind, de kinderwens opnieuw te bespreken. Niet elke anticonceptiemethode kan direct na de geboorte en/of tijdens borstvoeding gebruikt worden. Wat zijn de mogelijkheden en wanneer breng je anticonceptie het beste ter sprake?

Veel zwangerschappen in onze praktijk zijn onbedoeld. Dat wil niet zeggen dat ze ongewenst zijn. Maar ze zijn zeker niet gepland.
Huisarts

2. Tips voor anticonceptiecounseling

Als arts of verloskundige is het van belang counseling op maat te geven, zodat een passende anticonceptiekeuze maakt. Welke anticonceptiemethode bij iemand past, hangt af van persoonlijke wensen, maar ook van de levensstijl, de seksuele activiteit, het type relatie (vaste partner, wisselende of losse contacten) de levensomstandigheden en eerdere ervaringen met anticonceptie. De omgeving speelt vaak ook een rol bij de keuze.

Veel jonge vrouwen die voor het eerst anticonceptie willen gebruiken, vinden het spannend om hiervoor naar de huisarts te gaan. Schaamte en ongemak omdat ze seksueel actief zijn, spelen een rol. De meeste jonge starters vragen om de pil en laten zich hierbij veelal leiden door de persoonlijke ervaringen van vriendinnen of familie. Ze willen het liefst zo snel mogelijk met een recept de deur uit. Achteraf hadden ze graag meer gehoord over de mogelijke bijwerkingen van anticonceptie of over alternatieven.

In deze leaflet staan een aantal tips voor huisartsen, op basis van onderzoek naar ervaringen van jonge vrouwen met hun eerste anticonceptieconsult.

Op basis van onderzoek: 7 tips voor het eerste anticonceptieconsult (PDF)

Patiënten verwachten informatie die op hen is afgestemd en willen samen met een arts komen tot een keuze voor een anticonceptiemethode.

Sommige vrouwen kennen maar één of enkele methoden of kennen de eigenschappen voldoende. Vraag of de patiënt nog informatie over andere methoden wil, die mogelijk bij haar zouden passen. Besteed ook aandacht aan het risico op soa’s. Bij losse contacten en incidentele seks kan het condoom een goed advies zijn, ook omdat deze beschermt tegen een soa.

De nadruk ligt in de counseling soms teveel op de betrouwbaarheid van een methode, terwijl dit voor de vrouw minder belangrijk kan zijn. Ze kan bijvoorbeeld meer hechten aan gebruikersgemak, geen bijwerkingen, het kunnen reguleren van bloedingen of het ervaren van minder pijnklachten. Soms is het voorkomen van zwangerschap niet de reden om hormonale anticonceptie te willen gebruiken, maar bijvoorbeeld huidproblemen. Anderen willen juist alleen een methode gebruiken wanneer ze seks hebben, en hun natuurlijke cyclus houden. Er kunnen verschillende wensen en motivaties spelen.

Wat vrouwen vooral willen weten is:

  • Welke methode past het beste bij mij?
  • Zijn hormonen niet schadelijk?
  • Wat zijn de bijwerkingen?
  • Hoe betrouwbaar zijn de methoden?

Vertel de voor- en nadelen van de verschillende methoden en laat vervolgens de vrouw zelf kiezen.

Een goed gesprek is belangrijk, want uit onderzoek blijkt dat als de cliënt tevreden is over het anticonceptieconsult, de kans groter is dat de anticonceptie effectief en consistent wordt gebruikt.

Benadruk dat een patiënt altijd contact kan opnemen als ze ontevreden is over de gekozen methode, bijwerkingen ervaart of nog vragen heeft over het gebruik.

Bij bepaalde methoden is het belangrijk om meer aandacht te besteden aan het juiste gebruik, en wat veel voorkomende gebruikersfouten en risico’s zijn. Informeer wat de patiënt kan doen mocht er iets fout gaan.

Gebruikt de patiënt een eenfasepil met 21 pillen in een strip, dan is er een handige online tool bij het vergeten van de pil. Deze geeft advies (gebaseerd op de NHG Standaard) over het vervolggebruik,  of een morning-afterpil aan te raden is en of ze de rest van de cyclus nog goed beschermd is.

De morning-aftertest geeft advies bij fouten met verschillende anticonceptiemethoden.

Je kunt deze flyer over morning-aftermiddelen meegeven, met verwijzing naar uitgebreide informatie online.

Bij hormonale anticonceptie is het lichaam na ongeveer 3 maanden gewend geraakt aan de methode. Een goed moment om na te gaan of alles naar wens verloopt. Gaat er wel eens wat mis? Zijn er blijvende bijwerkingen? Als de anticonceptie niet goed bevalt, is de kans groot dat een cliënt stopt met anticonceptie en daardoor meer risico loopt op een onbedoelde zwangerschap. Verandering van methode is dan het overwegen waard.

Plan daarom alvast een consult over 3 maanden om te evalueren of de anticonceptiemethode goed bevalt, of regel een telefonisch of video consult.

Goed dus om na een aantal maanden of wanneer je de patiënt op het spreekuur hebt, proactief te vragen of de anticonceptie nog goed bevalt. Heeft de patiënt negatieve ervaringen met de anticonceptiemethode, neem dit dan serieus, en kijk opnieuw samen wat een goed alternatief zou kunnen zijn.

Klachten of negatieve ervaringen met hormonale anticonceptie die niet in de bijsluiter zijn vermeld, kun je als zorgprofessional melden bij Lareb. Klachten over het koperspiraal kun je melden bij Meldpunt en Expertisecentrum Bijwerkingen Implantaten.

Als een anticonceptiemethode in eerste instantie goed beviel, wil dat niet zeggen dat de patiënt hier blijvend tevreden mee is. In verschillende levensfasen kunnen andere behoeften spelen. Ook kan de cliënt op basis van informatie over alternatieven een andere voorkeur hebben gekregen.

De omstandigheden of de leefstijl kunnen ook veranderen. Iemand is bijvoorbeeld inmiddels gescheiden of de kinderwens is voltooid. De cliënt is gaan roken, heeft hart- of vaatziekten of een andere aandoening. Dan moet er gekeken worden of de anticonceptie nog wel past.

Wacht niet tot iemand zelf voor een anticonceptieonsult komt, maar vraag regelmatig proactief of de huidige anticonceptiemethode nog het beste past, en of er wellicht een kinderwens is.

Goede aanleidingen voor een proactief gesprek zijn bijvoorbeeld:

  • een bevalling of miskraam
  • een onbedoelde zwangerschap of abortus
  • een soatest
  • een uitstrijkje
  • een scheiding of nieuwe partner
Als ik jonge mannen in mijn spreekkamer vraag of ze kinderen willen, dan zie ik gewoon het kwartje vallen. Ze realiseren zich ineens dat zij ook verantwoordelijk zijn om zichzelf en hun partner te beschermen tegen een zwangerschap.
Sense-arts

Alle materialen op een rij

Verdiep je verder in de onderwerpen met onze folders, materialen, websites en e-learnings rondom kinderwens, anticonceptie en onbedoelde zwangerschap:

Materiaal & trainingen
Mijn cliënt is zwanger geraakt en ik vraag me af of het gewenst is. Wat kan ik doen?

Een cliënt kan opgelucht zijn als je vraagt of de zwangerschap gewenst is. Lees hoe je dat aanpakt en welke informatie je kunt geven.

Ondersteuning bieden bij onbedoelde zwangerschap

Uw browser (Internet Explorer 11) is verouderd en wordt niet meer ondersteund. Hierdoor werkt deze website mogelijk niet juist. Installeer Google Chrome of update uw browser voor meer internetveiligheid en een beter weergave.