Uw browser (Internet Explorer 11) is verouderd en wordt niet meer ondersteund. Hierdoor werkt deze website mogelijk niet juist. Installeer Google Chrome of update uw browser voor meer internetveiligheid en een beter weergave.

Zoeken

Seksualiteit bespreken met migranten, asielzoekers en statushouders

Asielzoekers en statushouders

Asielzoekers en statushouders in Nederland komen uit verschillende landen, maar hebben één ding gemeen: seks was in het land van herkomst vaak taboe en informatie over seksualiteit beperkt voorhanden.

Het contrast met Nederland is vaak groot vanwege andere tradities, verschillen in seksuele waarden en normen, omgangsvormen en man-vrouw verhoudingen. Deze nieuwkomers zijn niet bekend met de ongeschreven regels en lopen op veel terreinen meer seksuele risico’s, zoals seksueel geweld, onbedoelde zwangerschap, soa’s en genitale verminking. Ze weten de weg niet naar betrouwbare informatie en hulp of wantrouwen zorgprofessionals, blijven soms langer met problemen rondlopen dan gewenst of voelen zich hierin alleen staan.

Zodra asielzoekers een Nederlandse status hebben, kunnen ze een beroep doen op het reguliere zorgsysteem. Zo kunnen alle zorgprofessionals nieuwkomers tegenkomen in hun werk. Het is goed om te weten welke thema’s kunnen spelen en welke informatie en interventies voorhanden zijn voor deze doelgroep.

Thema’s die kunnen spelen

Kennis over lichaam en seksuele gezondheid

De kennis over de werking van het eigen lichaam, voortplanting, seksualiteit, relaties, anticonceptie en soa’s verschilt per land en per individu, maar over het algemeen valt te stellen dat er grote lacunes zitten in deze kennis. Seksualiteit is vaak een taboe waardoor er niet over gesproken wordt, ook niet met professionals.

Seksueel geweld

Jonge vrouwen en meisjes zijn extra kwetsbaar voor seksueel geweld tijdens hun vlucht naar Nederland. Het Nidos meldt bijvoorbeeld dat nagenoeg alle meisjes en bijna alle jongens uit Eritrea (waar zo’n 70% van de alleenstaande minderjarige asielzoekers vandaan komen) seksueel misbruikt zijn. Houd er rekening mee dat lang niet alle asielzoekers seksueel misbruik melden, ook niet als er direct naar gevraagd wordt.

Anticonceptie en ongeplande zwangerschappen

Anticonceptie is bij asielzoekers uit Afrika en Azië vaak taboe. Er bestaan hardnekkige mythes over schadelijke of verderfelijke gevolgen bij gebruik van moderne anticonceptie. Niet iedereen is gewend zelf regie te nemen over kinderwens en tijdig anticonceptie te regelen. Er wordt soms meer vertrouwd op natuurlijke methoden als borstvoeding of terugtrekken voor het klaarkomen. Er zijn dan ook relatief veel ongeplande en ongewenste zwangerschappen bij asielzoekers uit niet-Westerse landen. Ook abortus is vaak taboe.

‘Als een man zegt ik wil meer kinderen dan is het lastig, dan moet ze dat eigenlijk gewoon doen. Dit komt voort niet alleen uit onze cultuur maar ook onze religie. Hij kan niet zeggen ‘dat moet van onze religie’, maar je moet met hem erover praten. Je kan niet zelf als vrouw hierover beslissen.’ Vrouw uit Eritrea

Menstruatie, zwangerschap en geboorte

Er is vaak weinig kennis over veranderingen in de puberteit, menstruatie, vruchtbaarheid, zwangerschap en geboorte. Een zwangerschap wordt soms laat ontdekt en gemeld bij de huisarts of verloskundige, waardoor er geen tijdige verloskundige zorg is. Moedersterfte en complicaties bij de geboorte komen meer voor onder asielzoekers en nieuwkomers.

Vrouwelijke genitale verminking (VGV)

Sommige vrouwen zijn in het land van herkomst besneden. Meisjesbesnijdenis is een cultureel gebruik zonder medische noodzaak, dat voorkomt in Afrika, maar ook in Azië en het Midden-Oosten. In Noord-Afrikaanse landen als Somalië, Eritrea en Egypte is het nog steeds een wijdverbreid gebruik. Meisjesbesnijdenis is verbonden met opvattingen over reinheid, schoonheid, vrouwelijkheid en seksuele moraal. De vormen van meisjesbesnijdenis en de leeftijd waarop dit gebeurt, verschillen per land of cultuur. Er zijn vormen waarbij de clitoris wordt verwijderd, waarbij de schaamlippen worden weggehaald, of waarbij de schaamlippen op een klein gaatje na worden dichtgenaaid. De gevolgen op lichamelijk, emotioneel en seksueel gebied kunnen ernstig zijn, ook op latere leeftijd.  Besneden vrouwen leggen zelf lang niet altijd het verband tussen hun besnijdenis en hun klachten. Dit kan samengaan met onbekendheid van het menselijk lichaam. Soms zijn ze zich er niet van bewust dát ze besneden zijn. Bij sommige vormen zijn er geen van buitenaf zichtbare littekens te zien en eventuele pijnklachten horen in hun ogen soms gewoon bij het vrouw-zijn. Ook professionals brengen de klachten lang niet altijd in verband met een mogelijke besnijdenis. De term ‘genitale verminking’ kan door besneden vrouwen als schokkend worden ervaren.

Soa, hiv en aids

Veel mensen komen uit landen waar infecties met hiv, hepatitis en andere soa’s meer voorkomen en waar het besmettingsgevaar groter is. Eenmaal in Nederland wordt er lang niet altijd melding gemaakt van besmetting met hiv of een soa. Hierdoor blijven deze onbehandeld.

Andere normen en waarden rond seksualiteit

Normen en waarden over seksualiteit, man-vrouwverhoudingen en seksuele- en gender diversiteit zijn in het land van herkomst vaak anders dan de opvattingen hierover in Nederland. Homoseksualiteit is in veel landen niet geaccepteerd of strafbaar en vrouwen worden in veel culturen gezien als ondergeschikt aan de man. Voor LHBTIQ- mensen en sommige vrouwen is dit een reden om te vluchten. Anderen moeten een manier vinden om tussen twee culturen te leven. Er zijn ook incidenten gemeld van geweld tegen LHBTIQ’s en tegen vrouwen.

Groepsvoorlichting geven aan migranten

Ga je voorlichting geven aan een groep mensen met een migratieachtergrond? Dan kun je geconfronteerd worden met verschillende opvattingen, normen en waarden rondom seksualiteit. Hoe ga je daarmee om? We geven hier wat tips.

Allereerst is het belangrijk dat je jezelf goed kent:

  • Hoe denk je zelf over seksualiteit?
  • Welke gedachten en gevoelens roept het thema bij je op? Niet iedereen praat even makkelijk over seksualiteit.
  • Vraag jezelf af wat je sterke en zwakke punten zijn en zoek materialen, oefeningen en opdrachten waar jij je zich prettig bij voelt.
  • Ga na wat je al weet over de deelnemers met betrekking tot seksualiteit.

Een goede voorbereiding is het halve werk. Hoe ga je de voorlichtingsbijeenkomst noemen? Het woord seksualiteit kan soms afschrikken. Benoem het daarom niet expliciet, maar breng het ter sprake binnen een breder thema. Als je het wilt hebben over de seksuele opvoeding, dan kun je bijvoorbeeld als titel ‘de ontwikkeling van kinderen’ gebruiken. Bij een bijeenkomst over de preventie van soa kun je aangeven dat het gaat over ‘gezondheid’.

Het begeleiden van een bijeenkomst over seksualiteit wordt vaak makkelijker naarmate je het vaker doet. Enige onzekerheid in het begin is normaal. Enkele tips en aandachtspunten voor het voorbereiden, organiseren en begeleiden van groepsbijeenkomsten over seksualiteit:

Tips

Gerelateerd